नवरात्रोत्सवात श्री विठ्ठल-रुक्मिणी प्राचीन दागिन्यांनी सजणार

नवरात्रोत्सवाचे वेध लागले आहेत. त्यामुळे पंढरीतल्या श्री विठ्ठल-रुक्मिणी मंदिरात जोरदार लगबग सुरू आहे. सावळ्या परब्रह्माला आणि रुक्मिणी मातेला सजवण्यासाठी वापरले जाणारे प्राचीन दागिने उजळून निघत आहेत. हे काम सोपे नाही. मंदिर समितीने या दागिन्यांची स्वच्छता आणि ते गाठविण्याचे पवित्र काम हाती घेतले आहे. मूर्तींचे संवर्धन व्हावे म्हणून नुकतीच रासायनिक लेपन प्रक्रिया पार पडली. आता या प्राचीन दागिन्यांच्या सजावटीची बातमी कानावर पडताच वारकरी संप्रदायात आनंदाचे उधाण आले आहे.

शिवकालीन आणि पेशवेकालीन प्राचीन दागिने

गेल्या अनेक शतकांपासून राजे-महाराजे, संस्थानिक आणि असंख्य वारकऱ्यांनी माऊलींच्या चरणी सोने, चांदी, हिरे आणि माणके अर्पण केली आहेत. हा केवळ खजिना नाही. तो भक्तीचा अमूल्य ठेवा आहे. आणि मंदिर समिती त्याचे अत्यंत काळजीपूर्वक जतन करते. रविवारी मंदिर समितीचे सहअध्यक्ष गहिनीनाथ महाराज औसेकर आणि व्यवस्थापक प्रवीणकुमार घम यांच्या मार्गदर्शनाखाली हे दागिने स्वच्छ करण्याचे आणि गाठविण्याचे काम सुरू झाले.

यात छत्रपती शिवाजी महाराज आणि पेशवेकालीन ऐतिहासिक दागिन्यांचाही समावेश आहे. या अमूल्य ठेव्याची सुरक्षितता अतिशय महत्त्वाची असते. म्हणूनच दरवर्षी नवरात्रोत्सवापूर्वी हे दागिने काळजीपूर्वक तपासले जातात. ते नव्याने गाठविले जातात.

श्री विठ्ठलाची मनमोहक सजावट

उत्सवाच्या काळात श्री विठ्ठलाचे रूप खऱ्या अर्थाने डोळ्यांचे पारणे फेडणारे असते. यावेळी त्यांना पारंपारिक पोशाख आणि प्राचीन दागिन्यांनी सजवले जाते. सावळ्या विठूरायाच्या अंगावर सोन्याचे पैंजण आणि प्रसिद्ध बाजीराव कंठी झळाळून निघते. सोबत मत्स्य, तोडे आणि सोन्याचे सोवळे असतेच. त्यांच्या कमरेला हिऱ्यांचा कंबरपट्टा बांधला जाईल. बाजुबंद आणि दंडपेट्या शोभून दिसतील. इतर अलंकारांमध्ये सोन्याची राखी, सोन्याच्या मण्यांत गुंफलेली तुळशीची माळ आणि कौस्तुभमणी आहे. पाचू आणि मोत्यांची कंठी, बोरमाळ, नवरत्नांचा हार. हा सर्व साज विलक्षण असतो. या सर्व साजासोबतच ते सोन्याचे आणि हिऱ्यांचे मुकुट, सोन्याची शिंदेशाही पगडी, चांदीची काठी, सोन्याची मकरकुंडले आणि नील व हिरे बसवलेला सोन्याचा गंध परिधान करतील.

रुक्मिणी मातेचे सौंदर्य

रुक्मिणी मातेचे सौंदर्यही असेच मनमोहक असते. त्यांना अत्यंत भावपूर्ण अशा पारंपारिक दागिन्यांनी सजवले जाते. मातेच्या दागिन्यांमध्ये सोन्याचे वाळे, सोन्याची साडी आणि विविध रत्नजडित कंबरपट्टे आहेत. त्यांचे हात हिरे आणि माणकांनी सजलेले असतील. पाटल्या, मोत्यांच्या बांगड्या, गोठ, तोडे आणि हातसर मातेच्या हातांची शोभा वाढवतील. नवरात्रोत्सवाच्या काळात दर्शन घेणाऱ्या भाविकांना देवी-देवतांचे हे साजिरे, पारंपारिक रूप पाहण्याचे मोठे भाग्य लाभणार आहे.

इंदिरा एकादशी दर्शन आणि उपवासाचे नियम

उद्या इंदिरा एकादशीचा पवित्र दिवस आहे. हजारो भाविक एकादशीचा उपवास करून पंढरीची वाट धरत आहेत. श्री विठ्ठलाचे दर्शन घेण्यासाठी ते पंढरपुरात दाखल होत आहेत. वारकरी संप्रदायात एकादशीच्या उपवासाला अनन्यसाधारण आध्यात्मिक महत्त्व आहे. यात निव्वळ उपवास नसतो. तर भक्ती, अभंग पठण आणि आत्मिक शुद्धीला मोठे स्थान असते.

मंदिरात भाविकांसाठी पहाटेची काकड आरती आणि रात्रीची शेज आरती यांसारखे दैनंदिन विधी ठरलेल्या वेळेनुसारच पार पडतील. भाविकांनी पदस्पर्श दर्शन आणि मुख दर्शनासाठी रांगेच्या व्यवस्थेचे काटेकोर पालन करावे. अशी विनंती मंदिर समितीने केली आहे. मंदिराच्या नियमांनुसार भाविकांना विशेष पूजेचे बुकिंग करता येते. एकादशी आणि आगामी नवरात्रोत्सवात होणारी मोठी गर्दी लक्षात घेऊन सर्व वारकऱ्यांनी प्रशासनाला सहकार्य करावे. सुरक्षा आणि स्वयंसेवक पथकांना मदत करावी, असे आवाहन मंदिर प्रशासनाने केले आहे.