संत गोरा कुंभार: विठ्ठल नामात तल्लीन झालेले कुंभार संत

संत गोरा कुंभार यांची भक्ती

वारकरी संप्रदायात अठरापगड जातींचे संत होऊन गेले. सर्वांसाठी भक्तीचा मार्ग मोकळा आहे, हेच त्यांनी जगाला दाखवून दिले. धाराशिव जिल्ह्यातील तेर गावचे संत गोरा कुंभार हे याचे उत्तम उदाहरण. त्यांचे संपूर्ण जीवनच विठ्ठलमय होते. ईश्वराला भेटण्यासाठी त्यांनी कधीच एकांतवास शोधला नाही. उलट, आपल्या कुंभारकामाच्या रोजच्या घामातून त्यांनी पांडुरंगाशी थेट नाळ जोडली.

गोरोबांसाठी चिखल तुडवणे हे केवळ अंगमेहनतीचे काम नव्हते. माती तुडवताना ते अक्षरशः देहाचे भान विसरायचे. ओठांवर अखंड श्री विठ्ठल आणि रुक्मिणी माता यांच्या नामाचा गजर असायचा. प्रपंच आणि परमार्थ यातील सीमारेषा त्यांच्यासाठी कधीच पुसून गेली होती. ही भक्तीची परिसीमाच होती! ज्या मातीला ते हात लावायचे, त्या चिखलाच्या कणाकणात त्यांना साक्षात पंढरीनाथ दिसायचा.

संपूर्ण समर्पणाची कथा

त्यांच्या आयुष्यातील तो प्रसिद्ध प्रसंग आजही अंगावर काटा आणतो. एके दिवशी गोरोबा नेहमीप्रमाणे पायाने चिखल तुडवत होते. विठ्ठलनामात ते इतके हरवले की सभोवतालचे भान हरपले. अभंग गाण्याच्या तंद्रीत, रांगत रांगत चिखलात आलेल्या स्वतःच्या तान्ह्या मुलाला ते नकळत पायाखाली तुडवून गेले. या हृदयद्रावक घटनेने गाव सुन्न झाले. पण याच प्रसंगामधून त्यांच्या भक्तीची अथांग खोली जगासमोर आली. ईश्वराच्या प्रेमात प्रापंचिक आसक्ती कशी विरघळून जाते, हे साऱ्यांनी पाहिले.

पुढे श्री विठ्ठलाच्या कृपेने मोठा चमत्कार घडला. एका कीर्तनादरम्यान त्या तान्ह्या मुलाला पुन्हा नव्याने जीवनदान मिळाले! या ईश्वरी हस्तक्षेपाने खऱ्या आणि निष्कलंक विश्वासाची ताकद जगाला दाखवून दिली. गोरोबांचे आयुष्य आपल्याला खूप काही शिकवून जाते. खऱ्या समर्पणासाठी कुटुंब किंवा कामधंदा सोडायची अजिबात आवश्यकता नाही. आपली प्रत्येक कृती, प्रत्येक श्वास पांडुरंगाच्या चरणी अर्पण करा. खऱ्या समर्पणाचा अर्थ एवढाच आहे.

शिकवण आणि वारसा

वारकरी संप्रदाय त्यांना अत्यंत प्रेमाने "गोरोबा काका" अशी हाक मारतो. संत ज्ञानेश्वर महाराज आणि संत नामदेव महाराज यांच्यासह समकालीन संतांच्या मांदियाळीत गोरोबांना अत्यंत आदराचे स्थान होते. एका आध्यात्मिक मेळाव्यात एक विलक्षण प्रसंग घडला. संत नामदेव यांची आध्यात्मिक परिपक्वता तपासण्याचे काम गोरोबांनीच केले. हे मडके कच्चे आहे की पक्के? हे पाहण्यासाठी त्यांनी चक्क कुंभाराच्या थापटण्याचा नामदेवांच्या डोक्यावर वापर केला होता.

आजही जेव्हा भाविक दैनंदिन दर्शन आणि अभिषेकासाठी पंढरपूरला भेट देतात, तेव्हा गोरोबा काकांची शिकवण त्यांना दीपस्तंभासारखी मार्ग दाखवते. विठ्ठल-रुक्मिणी मंदिरात मिळणारे पदस्पर्श दर्शन असो वा मुख दर्शन, भाविकांनी एक गोष्ट ध्यानात ठेवायला हवी. विठ्ठल केवळ गाभाऱ्यात नाही! तो तुमच्या प्रत्येक प्रामाणिक आणि भक्तीपूर्ण कृतीत दडलेला आहे. गोरोबा काका आपल्याला एकच कानमंत्र देतात. कच्च्या मातीप्रमाणेच आपला अहंकार आधी पायाखाली मोडला पाहिजे. मगच भक्तीच्या ओलाव्याने त्याला नवा आकार द्या. ईश्वरी कृपा आपोआप बरसेल.