पंढरपूर कॉरिडॉर: ६०० हून अधिक मालमत्तांचे भूसंपादन सुरू; भरपाईचे दर निश्चित

पंढरीत माऊलींच्या दर्शनाला येणाऱ्या वारकऱ्यांची गर्दी आणि सुरक्षितता लक्षात घेऊन सोलापूर जिल्हा प्रशासनाने पंढरपूर तीर्थक्षेत्र विकास आराखड्यातील कॉरिडॉरच्या भूसंपादन प्रक्रियेला प्रत्यक्ष सुरुवात केली आहे. लाखो भाविकांना हक्काच्या पायाभूत सुविधा मिळाव्यात, हा यामागचा हेतू आहे. मात्र या प्रकल्पामुळे मंदिर परिसरातील ६०० हून अधिक मालमत्ता बाधित होणार आहेत.

पंढरपूरमध्ये भूसंपादन प्रक्रियेला प्रत्यक्ष प्रारंभ

विजयादशमीच्या मुहूर्तावर प्राथमिक अधिसूचना जारी झाली होती. आता महसूल आणि नगररचना विभागाच्या अधिकाऱ्यांनी प्रत्यक्ष जागेवर जाऊन मालमत्तांचे मोजमाप आणि कागदपत्रांची तपासणी सुरू केली आहे. महाद्वार घाट, प्रदक्षिणा मार्ग आणि मंदिरालगतची जुनी बाजारपेठ या कक्षेत येत आहे. शिवाय अनेक निवासी घरे आणि विविध संस्थांचे पारंपरिक मठही यात बाधित होणार आहेत.

मूल्यांकन अधिकाऱ्यांची पथके सध्या इमारतींचे नेमके क्षेत्रफळ, बांधकामाचे स्वरूप आणि मालकी हक्कांच्या नोंदी तपासत आहेत. बाधितांना रीतसर नोटीस देऊन कागदपत्रे पडताळणीचे काम पूर्ण केले जात आहे. ही प्रक्रिया झाल्यावर थेट संवाद साधला जाईल, आणि त्यानंतरच योग्य भरपाई वाटप केले जाईल असे प्रशासनाने स्पष्ट केले आहे.

निवासी आणि व्यावसायिक मालमत्तांसाठी भरपाईचे दर

स्थानिक नागरिक आणि व्यापाऱ्यांचे व्यवस्थित पुनर्वसन व्हावे, याकडे प्रशासनाचे बारीक लक्ष आहे. म्हणूनच भरपाईचे स्वतंत्र दर ठरवले आहेत. या आराखड्यानुसार निवासी जागेसाठी प्रति चौरस मीटर २० हजार रुपये मिळतील, तर व्यावसायिक जागेसाठी प्रति चौरस मीटर ४० हजार रुपयांची आर्थिक तरतूद करण्यात आली आहे.

भूसंपादन आणि भरपाई योजनेतील ठळक मुद्दे पुढीलप्रमाणे आहेत:

• व्यावसायिक मालमत्ता: मंदिर परिसरातील मुख्य बाजारपेठेतील व्यापाराचे नुकसान भरून काढण्यासाठी व्यावसायिक जागांना अधिक दराने भरपाई दिली जाईल.
• निवासी मालमत्ता: विस्थापित होणाऱ्या कुटुंबांना योग्य मोबदला देऊन त्यांना योग्य पर्यायी जागेत स्थायिक होण्यासाठी आर्थिक मदत पुरवली जाईल.
• थेट संवाद आणि सुनावणी: मालमत्तांचे मूल्यांकन करताना स्थानिक नागरिक, व्यापारी आणि मठाधिपतींच्या अडचणी समजून घेण्यासाठी समन्वय बैठका आयोजित केल्या जात आहेत.

वारकऱ्यांच्या सुविधा आणि प्राचीन वारशाचे रक्षण

आषाढी आणि कार्तिकी वारीत चंद्रभागा वाळवंट आणि संत नामदेव पायरीच्या मार्गावर अथांग गर्दी होते. कॉरिडॉरमुळे हे रस्ते आता प्रशस्त होतील. त्यामुळे विठ्ठलनामाचा गजर करत पंढरीत दाखल होणाऱ्या वारकऱ्यांना दर्शन रांगेत उभे राहणे, पिण्याचे शुद्ध पाणी, स्वच्छतागृहे आणि आपत्कालीन मार्ग उपलब्ध होणे अधिक सोयीचे होणार आहे.

पंढरपूरचे आध्यात्मिक स्वरूप आणि वारकरी परंपरेचा गौरव जपणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. म्हणूनच प्राचीन मठ, ऐतिहासिक धर्मशाळा आणि वारसा वास्तूंचे संवर्धन केले जाईल, अशी हमी प्रशासनाने दिली आहे. या जुन्या ठेव्याला धक्का लागणार नाही. उलट पुरातन वास्तूंचे रक्षण करण्यासाठी विशेष निधीची स्वतंत्र तरतूद करण्यात आली आहे.

आगामी कार्तिकी एकादशीच्या पार्श्वभूमीवर तयारी

सध्या ऑफ-सीझनचा काळ असून भाविक अगदी शांततेत श्री विठ्ठल-रुक्मिणी दर्शन, अभिषेक आणि पूजा करत आहेत. पण हा निवांतपणा फार काळ नसेल. अवघ्या काही दिवसांवर, म्हणजे १३ नोव्हेंबर २०२६ रोजी होणाऱ्या कार्तिकी वारीसाठी पंढरीत वारकऱ्यांची आवक मोठ्या प्रमाणावर वाढणार आहे.

वारी काळात भाविकांच्या दर्शन रांगेत अथवा दैनंदिन व्यवहारात कोणताही अडथळा येणार नाही, अशा नियोजनबद्ध रीतीने प्रशासकीय मोजणी चालली आहे. कोणावरही अन्याय होणार नाही. प्रत्यक्ष बांधकाम किंवा तोडकाम सुरू करण्यापूर्वी सर्व बाधित नागरिकांना विश्वासात घेऊन योग्य मोबदला देणे हेच प्रशासनाचे मुख्य उद्दिष्ट आहे.