पंढरपूर कॉरिडॉर आराखड्यात ऐतिहासिक वास्तूंच्या संवर्धनासाठी ३६ कोटींची तरतूद प्रस्तावित

पंढरीची ओळख केवळ विठ्ठल मंदिर नाही. तो एक जिवंत इतिहास आहे. या वारशाचे जतन करण्यासाठी प्रस्तावित पंढरपूर कॉरिडॉर आराखड्यातून आता ठोस पावले उचलली जात आहेत. माऊलींच्या या पावन नगरीतील नऊ जुनी मंदिरे आणि वास्तूंच्या संवर्धनासाठी ३६ कोटी रुपयांची तरतूद प्रस्तावित आहे. शहराचे प्राचीन रूप टिकवणे आणि पायाभूत गरजा पूर्ण करणे हा यामागील मुख्य उद्देश आहे.

ऐतिहासिक वाड्यांसाठी भरीव निधीची तरतूद

चंद्रभागेच्या घाट परिसरातील वास्तू पंढरीच्या इतिहासाच्या साक्षीदार आहेत. त्यातही होळकर वाडा आणि शिंदे वाडा यांचे महत्त्व वेगळेच. अहिल्यादेवी होळकर यांच्या काळात उभारलेल्या या वास्तूंशी वारकरी संप्रदाय आणि भाविकांची श्रद्धा जोडलेली आहे. आता विकास आराखड्यात श्रीराम मंदिर (होळकर वाडा) आणि द्वारकाधीश मंदिर (शिंदे वाडा) या दोन्हीसाठी प्रत्येकी १२ कोटी रुपये प्रस्तावित आहेत.

या २४ कोटी रुपयांतून पारंपरिक लाकडी वास्तूंचे मूळ सौंदर्य जपले जाईल. होळकर वाड्यातील सुमारे १२५ लाकडी खण आणि या ऐतिहासिक वास्तूंची मूळ रचना सुरक्षित ठेवली जाईल. हे संवर्धन काळाची गरज आहे. यातूनच चंद्रभागेच्या तीरावर येणाऱ्या भाविकांच्या पुढच्या पिढ्यांसाठी या वास्तू नक्कीच सुरक्षित राहतील.

इतर पुरातन मंदिरांचे संवर्धन

मुख्य वाड्यांव्यतिरिक्त, शहरातील इतर अनेक महत्त्वाची सांस्कृतिक ठिकाणेही या संवर्धन आराखड्यात आहेत. शेकडो वर्षांपासून या प्राचीन मंदिरांनी वारकऱ्यांना मायेचा आध्यात्मिक आश्रय दिला आहे. या प्रस्तावित निधीची विभागणी खालीलप्रमाणे आहे:

• गोपाळकृष्ण मंदिर: ३ कोटी रुपये
• मल्लिकार्जुन मंदिर: २ कोटी रुपये
• ताकपिठे विठोबा मंदिर: २ कोटी रुपये
• जैन मंदिर: २ कोटी रुपये
• देहूकर महाराज मठ: १.५० कोटी रुपये
• अकरारुद्र मारुती मंदिर: १ कोटी रुपये
• प्रल्हाद महाराज समाधी: ५० लाख रुपये

मुख्य विठ्ठल-रुक्मिणी मंदिराच्या पलीकडे जाऊन, पंढरपूरच्या व्यापक आध्यात्मिक वास्तूंचे जतन करण्याची स्पष्ट भूमिका या संवर्धनातून दिसते.

राजकीय तणाव आणि नगरपालिकेतील गदारोळ

एकीकडे संवर्धनासाठी निधी प्रस्तावित आहे. तर दुसरीकडे कॉरिडॉरच्या विकासावरून पंढरपूर नगरपालिकेत राजकीय वाद उफाळला आहे. नुकत्याच झालेल्या सर्वसाधारण सभेत मोठा गदारोळ झाला. नगरपालिकेची जागा मंदिर समितीला देण्याच्या निर्णयावरून आणि स्थायी समितीच्या बैठका न बोलावल्याने भाजप नगरसेवकांनी निषेध नोंदवला. आणि त्यांनी थेट सभात्याग केला.

सभात्यागानंतर एक मोठा निर्णय झाला. तीर्थक्षेत्र विकास आघाडीच्या सदस्यांनी कॉरिडॉरच्या भूसंपादन प्रक्रियेला स्थगिती देणारा ठराव मंजूर केला. संभाव्य विस्थापनाच्या भीतीने स्थानिक नागरिक आणि वारसा बचाव समित्यांनी चिंता व्यक्त केली आहे. त्यामुळे पंढरपुरातील राजकीय वातावरण चांगलेच तापले आहे.

भाविकांचे शांततेत दर्शन सुरूच

नगरपालिकेत राजकीय वाद सुरू आहेत. पण पंढरीच्या दैनंदिन आध्यात्मिक जीवनात कसलाही खंड पडलेला नाही. सध्या वारीचा काळ नसल्यामुळे प्रमुख पालख्या मार्गावर नाहीत. विठ्ठलनामाचा गजर करत येणाऱ्या भाविकांना श्री विठ्ठल आणि रुक्मिणी मातेचे अत्यंत शांततेत दर्शन मिळत आहे.

आषाढी वारीसारखी मोठी गर्दी आता नाही. त्यामुळे भाविकांना दैनंदिन आरती, अभिषेक, मुख दर्शन आणि पदस्पर्श दर्शन शांततेत घेता येत आहे. सर्वांना आता नोव्हेंबरमध्ये होणाऱ्या आगामी कार्तिकी वारीची ओढ लागली आहे. तोवर शहराचे पावित्र्य जपणे आणि भविष्यातील नियोजनावर लक्ष केंद्रित केले जात आहे.