पंढरपूर कॉरिडॉर प्रकल्पाला नागरिकांचा विरोध; भूसंपादनाची भीती

महाराष्ट्राची आध्यात्मिक राजधानी म्हणजे पंढरपूर. साक्षात श्री विठ्ठल आणि रुक्मिणी मातेचे हे हक्काचे घर. पण सध्या याच पंढरीत प्रस्तावित कॉरिडॉर प्रकल्पावरून मोठा वाद पेटला आहे. आपली वडिलोपार्जित घरे आणि दुकाने हिरावून घेतली जातील, या भीतीने स्थानिक रहिवासी धास्तावले आहेत. व्यापारी आणि राजकीय पक्षांनीही या योजनेला कडाडून विरोध दर्शवला आहे. वारीचा काळ नाही. तरीही भाविक विठ्ठलनामाचा गजर करत शांततेत दर्शनाला येत आहेत. अशा या भक्तिमय वातावरणात विकास आराखड्याच्या मुद्द्यावरून शहरात मात्र कमालीची अस्वस्थता आहे.

नगरपालिकेच्या सभेत गदारोळ

पंढरपूर नगरपालिकेची नुकतीच सर्वसाधारण सभा पार पडली. पण त्यात विकास आराखड्यावरून जोरदार खडाजंगी पाहायला मिळाली. पालिकेची जागा श्री विठ्ठल-रुक्मिणी मंदिर समितीला द्यायची, हा मुख्य प्रस्ताव होता. आणि याच प्रस्तावावर मोठी ठिणगी पडली. भाजपच्या नगरसेवकांनी थेट सभात्याग केला. त्यांच्या पाठोपाठ तीर्थक्षेत्र विकास आघाडीचे प्रतिनिधीही आक्रमक झाले. त्यांनी भूसंपादनाविरोधात जोरदार घोषणाबाजी केली. या सगळ्या प्रकारामुळे शहरातील राजकीय वातावरण चांगलेच तापले आहे. बरं, एवढंच नाही. स्थायी समितीच्या बैठका नियमित का होत नाहीत? यावरूनही सभेत मोठा गदारोळ उडाला.

भूसंपादनाविरोधात नागरिकांचा मोर्चा

पुढील पंधरा दिवसांत कॉरिडॉरसाठी भूसंपादन सुरू होणार. प्रशासनाकडून अशी बातमी आली आणि स्थानिकांच्या काळजाचा ठोकाच चुकला. आपली घरे मोडणार. या भीतीने बाधित रहिवासी थेट रस्त्यावर उतरले. त्यांनी नगरपालिकेवर धडक मोर्चा काढला. तीर्थक्षेत्र बचाव समितीनेही या आंदोलनाला भक्कम पाठिंबा दिला. भूसंपादनाची ही प्रक्रिया तातडीने रद्द करा, अशीच त्यांची प्रमुख मागणी होती. यातील अनेक कुटुंबे शतकानुशतके मंदिराच्या सावलीत राहत आली आहेत. ती खऱ्या अर्थाने वारकरी संप्रदायाची परंपरा जपत आहेत. पिढ्यानपिढ्या येणाऱ्या भाविकांची निस्वार्थ सेवा करणे, हेच त्यांचे व्रत आहे.

पालिकेची भूसंपादन ठरावाला स्थगिती

नागरिकांचा संताप शिगेला पोहोचला होता. सभागृहातही राजकीय पक्षांनी एकजुटीने विरोध दर्शवला. अखेर वाढता दबाव पाहून नगरपालिकेने भूसंपादन ठरावाला तात्पुरती स्थगिती दिली. या संपूर्ण गदारोळात नगरसेवक सुनील वाळूजकर यांनी एक महत्त्वाची भूमिका मांडली. हा निर्णय हजारो लोकांच्या जीवनावर परिणाम करणारा आहे. त्यामुळे घाईगडबडीत काहीही करू नये. त्याऐवजी विशेष सभा बोलावून यावर सविस्तर चर्चा व्हावी, अशी मागणी त्यांनी केली. सर्वांशी चर्चा करूनच अंतिम निर्णय घेऊ. नगराध्यक्षांनी असे ठोस आश्वासन दिले. त्यानंतरच सभागृहाचे कामकाज कसेबसे पूर्ववत झाले.

वारकरी वारशाचे जतन

श्री विठ्ठल-रुक्मिणी मंदिर ही आपली आध्यात्मिक ओळख आहे. ही वास्तू तिच्या प्राचीन आणि भव्य रचनेसाठी जगभरात प्रसिद्ध आहे. येथील काही भाग तर तब्बल ९०० वर्षे जुना आहे. सुंदर दगडी कोरीव काम आणि ऐतिहासिक नामदेव पायरी. प्रत्येक वारकऱ्यासाठी हे केवळ दगड नसून साक्षात श्रद्धेचे प्रतीक आहेत. रुंद कॉरिडॉरसाठी मोठे पाडकाम करावे लागेल. पण यामुळे परिसरातील प्राचीन मंदिरे आणि जुने पारंपारिक वाडे नष्ट होण्याची भीती रहिवासी व्यक्त करत आहेत. दररोज हजारो भाविक माऊलींच्या पदस्पर्श दर्शनासाठी येतात. त्यांना इथल्या चकचकीत आधुनिक बांधकामांपेक्षा जुन्या पारंपारिक रचनेतच खरा विठ्ठल गवसतो.

मंदिर परिसराचा विकास होणे गरजेचे आहे. भाविकांना उत्तम सुविधा मिळायला हव्यात. राज्य प्रशासनाचा हा विचार नक्कीच चांगला आहे. पण मूळ स्थानिकांना उद्ध्वस्त करून असा विकास नको. नागरिकांनी हीच स्पष्ट भूमिका घेतली आहे. पंढरीची वारी ही महाराष्ट्राची शान आहे. दरवर्षी संत ज्ञानेश्वर महाराज आणि संत तुकाराम महाराज यांच्या पालख्या पंढरीत येतात. तेव्हा हेच स्थानिक नागरिक लाखो वारकऱ्यांचे हसतमुखाने स्वागत करतात. त्यांच्या निवाऱ्याची आणि अन्नाची सोय करतात. नवीन सुविधा जरूर उभ्या कराव्यात. पण शहराचा जिवंत वारसा आणि वारकऱ्यांच्या भावना जपल्या गेल्याच पाहिजेत. येत्या नोव्हेंबरमध्ये होणाऱ्या कार्तिकी वारीच्या पार्श्वभूमीवर सर्वांचे लक्ष आता नगरपालिका आणि राज्य सरकारकडे लागले आहे. स्थानिकांचे संरक्षण करून भाविकांच्या सुविधा वाढवणारा योग्य मार्ग नक्कीच निघेल. पांडुरंगावर श्रद्धा असलेल्या प्रत्येकाला आज हीच आशा आहे.