पंढरपुरात चंद्रभागा वाळवंटातून २३ टन कचऱ्याची विल्हेवाट; विशेष स्वच्छता मोहीम

विजयादशमी आणि पापांकुशा एकादशीच्या निमित्ताने पंढरपुरात भाविकांची अलोट गर्दी उसळली होती. पवित्र चंद्रभागेत स्नान करून श्री विठ्ठल आणि रुक्मिणी मातेच्या दर्शनासाठी हजारो वारकरी पंढरीत दाखल झाले होते. सोहळा पार पडला. पण त्यानंतर पंढरपूर नगरपालिकेच्या स्वच्छता पथकाने नदीकाठावर आणि वाळवंटात व्यापक मोहीम राबवत चंद्रभागा नदीपात्रातून तब्बल २३ टन कचरा संकलित केला आहे.

चंद्रभागा वाळवंटात व्यापक स्वच्छता मोहीम

दसरा आणि पाठोपाठ आलेल्या एकादशीच्या पवित्र पर्वावर महाराष्ट्र तसेच परराज्यांतून हजारो भाविक पंढरपूरला आले होते. चंद्रभागेचे वाळवंट भक्तांनी फुलून गेले होते. दर्शनापूर्वी भाविक चंद्रभागा नदीच्या वाळवंटात विश्रांती घेतात, घाटांवर पवित्र स्नान करतात आणि टाळ-मृदंगाच्या साथीने भजन-कीर्तनात तल्लीन होतात. आणि या मोठ्या गर्दीमुळे भक्ती मार्ग तसेच घाटांच्या परिसरात मोठ्या प्रमाणावर घनकचरा निर्माण झाला होता.

पंढरपूर नगरपरिषदेने संपूर्ण नदीपात्र चकाचक करण्यासाठी विशेष स्वच्छता पथके, ट्रॅक्टर आणि कचरा वाहतूक वाहने तैनात केली. कर्मचाऱ्यांनी अहोरात्र परिश्रम घेतले. अवघ्या दोन दिवसांत स्वच्छता कर्मचाऱ्यांनी तब्बल २३ मेट्रिक टन कचरा गोळा केला आहे. यामध्ये प्लास्टिक पिशव्या, खाद्यपदार्थांची पाकिटे, पाण्याच्या बाटल्या, स्नानानंतर टाकलेले कपडे आणि वाळलेले निर्माल्य यांचा मोठा समावेश होता.

पवित्र घाट आणि नदीकिनाऱ्याची स्वच्छता

नगरपालिका प्रशासनाने या मोहिमेसाठी आधीच काटेकोर नियोजन केले होते. पुंडलिक मंदिर परिसर, महाद्वार घाट, व्हीआयपी घाट आणि वाळवंटातील मोकळी जागा अशा विविध विभागांमध्ये कामाची आखणी झाली. कोरड्या पात्रातील कचरा ट्रॅक्टरच्या साहाय्याने उचलण्यात आला. आणि पायऱ्यांवर तसेच पाण्याच्या काठावर स्वच्छता कर्मचाऱ्यांनी झाडू मारून स्वच्छता केली, ज्यामुळे भाविकांच्या नित्यपूजेत आणि स्नानात कोणतीही अडचण निर्माण झाली नाही.

संकलित केलेला हा संपूर्ण कचरा नगरपालिकेच्या घनकचरा प्रक्रिया प्रकल्पाकडे वर्ग करण्यात आला आहे. आता सर्वांचे लक्ष आगामी कार्तिकी एकादशी यात्रेकडे लागले आहे. नदीपात्रात थेट कचरा टाकला जाऊ नये म्हणून विविध घाटांवर अतिरिक्त कचराकुंड्या बसवण्यात आल्याची माहिती प्रशासनाने दिली आहे.

संत गाडगेबाबांची शिकवण आणि स्वच्छतेची वारी

पंढरपुरात स्वच्छतेला केवळ प्रशासकीय नव्हे, तर मोठे आध्यात्मिक अधिष्ठान आहे. वैराग्यमूर्ती संत गाडगेबाबांनी आयुष्यभर हातात खराटा घेऊन पंढरीच्या वाळवंटाची आणि गल्ल्यांची स्वच्छता केली, आणि समाजसेवा हीच खरी ईश्वरभक्ती आहे ही शिकवण दिली. वारकरी परंपरेत निसर्ग आणि पवित्र नद्यांना मातेचे स्थान दिले आहे. चंद्रभागेचे वाळवंट स्वच्छ ठेवणे ही साक्षात माऊली आणि पांडुरंगाची प्रत्यक्ष सेवा मानली जाते.

वारकरी संप्रदायातील ज्येष्ठ कीर्तनकारांनीही चंद्रभागेचे पावित्र्य राखण्याचे कर्तव्य भाविकांनी पाळावे, असे वेळोवेळी सांगितले आहे. वाळवंट स्वच्छ राहणे म्हणूनच गरजेचे ठरते. वाळवंट निर्मळ राहिले तरच इतर भाविकांना तिथे शांततेने बसून अभंग गाता येतात आणि पंढरीचा भक्तिभाव मनापासून अनुभवता येतो.

पंढरपूरला येणाऱ्या भाविकांसाठी महत्त्वाच्या सूचना

नगरपरिषद आणि मंदिर प्रशासनाने तीर्थक्षेत्रात येणाऱ्या सर्व भाविकांना खालील नियमांचे मनापासून पालन करण्याचे आवाहन केले आहे:

• प्लास्टिकचा वापर टाळावा: नदीपात्रात एकदा वापरल्या जाणाऱ्या प्लास्टिक पिशव्या, बाटल्या आणि पत्रावळ्या नेणे पूर्णपणे टाळावे.
• निर्माल्य फक्त निर्माल्य कलशात टाकावे: हार, फुले आणि तुळशीच्या माळा थेट वाहत्या पाण्यात अथवा वाळवंटात न फेकता पालिकेने ठेवलेल्या हिरव्या निर्माल्य कुंड्यांमध्येच टाकाव्यात.
• जुने कपडे पात्रात सोडू नयेत: स्नानानंतर ओले किंवा जुने कपडे घाटावर सोडून न देता ते सुरक्षितपणे सोबत न्यावेत किंवा कचरापेटीत टाकावेत.
• स्वच्छता कर्मचाऱ्यांना सहकार्य करावे: घाटांवर अहोरात्र काम करणाऱ्या स्वच्छता कर्मचाऱ्यांशी नम्रतेने वागून त्यांना सहकार्य करावे.

आगामी कार्तिकी वारी तोंडावर आहे. आणि अशा वेळी चंद्रभागेचे पावित्र्य व स्वच्छता टिकवून ठेवणे ही प्रत्येक विठ्ठलभक्ताची नैतिक जबाबदारी आहे.