श्री विठ्ठल-रुक्मिणी मूर्तींवर रासायनिक लेपनाला सुरुवात आणि पार्श्व एकादशीची तयारी

श्री विठ्ठल आणि रुक्मिणी माता मूर्तींचे संवर्धन

पंढरपूरमध्ये आता एक अत्यंत महत्त्वाचे पाऊल उचलले गेले आहे. श्री विठ्ठल आणि रुक्मिणी मातेच्या पवित्र मूर्तींवर रासायनिक लेपनाची प्रक्रिया अधिकृतपणे सुरू झाली आहे. उच्च न्यायालयाच्या निर्णयानंतरच हा मार्ग मोकळा झाला. भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षणाचे तज्ज्ञ हे काम करत आहेत. प्राचीन मूर्तींचे नैसर्गिक झीज होण्यापासून संरक्षण करण्यासाठी हे नाजूक काम प्राणपणाने जपणे आवश्यक आहे. आणि या संवर्धनामुळेच वारकरी संप्रदायाच्या भावी पिढ्यांना त्यांच्या लाडक्या माऊलीचे पारंपरिक पद्धतीने दर्शन घेता येईल.

या सुरू असलेल्या कामामुळे दर्शन व्यवस्थेत थोडे बदल झाले आहेत. त्यामुळे भाविकांनी दैनंदिन पूजा आणि दर्शन वेळापत्रकातील तात्पुरते बदल समजून घ्यावेत, असे आवाहन समितीने केले आहे. एकीकडे तज्ज्ञांचे वैज्ञानिक काम सुरू राहील. आणि दुसरीकडे आपल्या धार्मिक परंपराही विनाव्यत्यय सुरू राहतील. या दोन्हींचा योग्य मेळ घालण्यासाठीच मंदिर प्रशासनाने हे आवश्यक बदल केले आहेत.

पार्श्व एकादशी: आध्यात्मिक महत्त्व आणि उपवास

उद्या पार्श्व एकादशी साजरी होत आहे. तिलाच परिवर्तनी एकादशी असेही म्हटले जाते. श्री विठ्ठल आणि रुक्मिणी मातेचा आशीर्वाद घेण्यासाठी हजारो वारकरी पंढरपुरात दाखल होत आहेत. हा केवळ एक दिवस नसून मोठी पर्वणी आहे. शास्त्रानुसार या दिवशी उपवास केल्याने मोठे आध्यात्मिक पुण्य प्राप्त होते आणि शरीरालाही एक शिस्त लागते. या दिवशी भाविक अगदी साधेपणाने साबुदाणा, रताळे, ताजी फळे आणि दूध असे उपवासाचे पदार्थ ग्रहण करतात.

हा संपूर्ण दिवस भगवंताच्या नामस्मरणासाठी समर्पित असतो. सगळीकडे हरिपाठाचे सूर निनादतात. संत तुकाराम महाराज, संत ज्ञानेश्वर महाराज आणि संत नामदेव महाराज यांच्या अभंगांनी आसमंत दुमदुमून जातो. एकादशीचा उपवास ही मन आणि शरीराची एक अत्यंत कठोर शिस्त आहे. ती वारकऱ्यांना सखोल आध्यात्मिक साधनेसाठी आतून तयार करते. या काळात मंदिर परिसरात कीर्तन श्रवण करणे हा एक वेगळाच आनंद आहे; त्याने परिसर तर शुद्ध होतोच, शिवाय श्रोत्याच्या आत्म्यालाही अपार समाधान मिळते.

दर्शन वेळा आणि रांगेचे नियोजन

एकादशीसाठी येणाऱ्या भाविकांची गर्दी अथांग असते. हेच लक्षात घेऊन मंदिर प्रशासनाने मुख दर्शन आणि पदस्पर्श दर्शन या दोन्हींसाठी रांगेची व्यापक व्यवस्था केली आहे. ज्यांना पदस्पर्श दर्शन हवे आहे, त्यांना रांगेत थोडे जास्त थांबावे लागू शकते. त्यामुळे त्यांनी वेळेचे योग्य नियोजन करावे. पायी चालत येणाऱ्या वारकऱ्यांची इथे विशेष काळजी घेतली आहे. त्यांच्यासाठी संपूर्ण दर्शन रांगेच्या मार्गावर विश्रांतीची ठिकाणे आणि पिण्याच्या पाण्याची सुरक्षित व्यवस्था उभारली आहे.

दैनंदिन आरती वेळापत्रक हा मंदिराच्या दिनक्रमाचा मुख्य भाग आहे. भल्या पहाटे ४:३० वाजता काकड आरतीला सुरुवात होते, ज्यामध्ये देवाला जागे केले जाते. त्यानंतर दिवसभर नियमित पूजा होतात आणि दिवसाची सांगता रात्री अतिशय शांत शेज आरतीने होते. ज्यांना विशेष पूजा करायची आहे, त्यांच्यासाठी काही नियम आहेत. त्यांनी आगाऊ बुकिंग करण्यासाठी मंदिर समितीने दिलेल्या अधिकृत ऑनलाईन मार्गदर्शक तत्त्वांचे पालन करणे आवश्यक आहे.

भाविकांनी प्रशासनाला पूर्ण सहकार्य करावे. ठरवून दिलेल्या मार्गांचा वापर करावा आणि रांगेत शिस्त पाळावी. याच सहकार्यामुळे वारकरी परंपरेचा खरा आणि नम्र भाव जिवंत राहतो. आणि सर्वांना अतिशय शांततेत दर्शन घेता येते.