श्री विठ्ठल-रुक्मिणी दर्शन रांगेत नियोजनाअभावी भाविकांचे हाल

दर्शन रांगेतील वाढत्या अडचणी

पंढरीची वारी आणि विठ्ठलाचे दर्शन म्हणजे वारकऱ्यांचा श्वास. आषाढी वारी नुकतीच संपली आहे. तरीही रोज हजारो भाविक माऊलींच्या ओढीने पंढरपुरात येत आहेत. विठ्ठलनामाचा गजर करत येणाऱ्या या भक्तांची मात्र दर्शन रांगेत मोठी परवड होतेय. प्रशासनाच्या ढिसाळ नियोजनामुळे रांगेत उभ्या असलेल्या भाविकांना प्रचंड मनस्ताप सहन करावा लागतोय.

तासन्‌तास रांगेत उभ्या असलेल्या भक्तांना मूलभूत सुविधाही मिळत नाहीत. ही खेदाची बाब आहे. दर्शन मंडपात पिण्याचे शुद्ध पाणी आणि वयोवृद्धांना बसायला जागा नाही. स्वच्छ स्वच्छतागृहांची तर वानवाच आहे. संपूर्ण महाराष्ट्रातून आणि राज्याबाहेरून वारकरी अफाट श्रद्धा घेऊन पंढरीत येतात. इथल्या पवित्र वातावरणात त्यांना एका सुसज्ज व्यवस्थेची अपेक्षा असते. पण प्रत्यक्षात बॅरिकेड्समधला विस्कळीतपणा आणि गर्दीमुळे गोंधळच उडतो. या सगळ्या प्रकारामुळे भाविकांनी तीव्र नाराजी व्यक्त केली आहे.

प्रशासनाने तातडीने पावले उचलण्याची गरज

स्थानिक प्रशासन आणि मंदिर समितीने आता तातडीने उपाययोजना करणे आवश्यक आहे. वारकऱ्यांच्या श्रद्धेचा आदर राखण्यासाठी दर्शन व्यवस्था शांततापूर्ण आणि शिस्तबद्ध असलीच पाहिजे. संत ज्ञानेश्वर महाराज आणि संत तुकाराम महाराज यांनी समता आणि भूतदयेची शिकवण दिली. प्रशासनाच्या कार्यपद्धतीतही याच मूल्यांचे दर्शन घडायला हवे. प्रत्येक भाविकाला सन्मानाची वागणूक मिळाली पाहिजे. काही प्राथमिक सुधारणा केल्यास हा त्रास नक्कीच कमी होईल.

• पाणी आणि स्वच्छता: दर्शन रांगेत ठराविक अंतरावर पिण्याचे पाणी आणि सुसज्ज स्वच्छतागृहे उपलब्ध करून देणे अत्यंत आवश्यक आहे.
• वैद्यकीय मदत: रांगेत जास्त वेळ उभे राहिल्याने वयोवृद्धांना त्रास होतो. अशा भाविकांसाठी तात्पुरती वैद्यकीय मदत केंद्रे उभारली पाहिजेत.
• रांगेचे नियोजन: गर्दीचे योग्य व्यवस्थापन करण्यासाठी आणि रांग मोडण्याचे प्रकार थांबवण्यासाठी अतिरिक्त कर्मचारी नेमायला हवेत.

दर्शनासाठी येणाऱ्या भाविकांसाठी सूचना

जोवर प्रशासन यातून मार्ग काढत नाही, तोवर पंढरपूरला येणाऱ्या भक्तांनी स्वतःची काळजी घेणे आवश्यक आहे. तुम्ही मुख दर्शनाला या किंवा पदस्पर्श दर्शनाला. दर्शन रांगेत उभे राहण्यासाठी अफाट शारीरिक क्षमता आणि प्रचंड संयम लागतो.

रांगेत जाताना सोबत पाण्याची बाटली आणि थोडे खाद्यपदार्थ नक्की ठेवा. वयोवृद्ध नागरिक किंवा लहान मुलांना सोबत आणत असाल, तर जास्त वेळ लागेल याची मानसिक तयारी ठेवा. दर्शन नियोजनासाठी आरतीच्या वेळा लक्षात घ्या. पहाटेची काकड आरती आणि रात्रीची शेज आरती या वेळेत गर्दी कमी असू शकते. मुख दर्शन आणि पदस्पर्श दर्शन यातील वेळेचा फरक समजून घ्या. मुख दर्शनाची रांग साधारण वेगाने पुढे जाते. त्यामुळे दुरून का होईना, माऊलींचे दर्शन घेता येते. पदस्पर्श दर्शनासाठी मात्र खूप वेळ लागतो. श्री विठ्ठलावर आपली श्रद्धा अढळ आहे. पण सुरक्षित आणि शांततापूर्ण दर्शनासाठी भाविकांनी योग्य ती पूर्वतयारी करूनच येणे गरजेचे आहे.